Hai mô hình luận án
- Luận án chuyên khảo — viết như một cuốn sách liền mạch, các chương nối tiếp nhau.
- Luận án dựa trên công trình đã công bố — các chương chính là các bài báo, kèm phần dẫn nhập và tổng kết.
Cơ sở đào tạo quy định mô hình nào được chấp nhận và yêu cầu cụ thể về hình thức. Hãy xác nhận với phòng đào tạo sau đại học trước khi bắt đầu tổ chức luận án theo mô hình thứ hai, và hỏi cả về quy định sử dụng lại nội dung đã công bố cùng vấn đề bản quyền với tạp chí.
Vấn đề của việc chỉ ghép lại
Các bài báo được viết ở những thời điểm khác nhau, cho những độc giả khác nhau, với những phần tổng quan riêng. Ghép nguyên xi thì:
- Phần tổng quan lặp lại ba lần.
- Ký hiệu và thuật ngữ không thống nhất giữa các chương.
- Không thấy được vì sao ba nghiên cứu này thuộc về nhau.
- Không có câu trả lời tổng thể cho câu hỏi nghiên cứu của luận án.
Hội đồng đọc luận án như một chỉnh thể và sẽ hỏi đúng những điểm này.
Những phần phải viết thêm
Chương dẫn nhập
Đây là phần quan trọng nhất, và thường bị viết vội. Nó phải làm được bốn việc:
- Nêu câu hỏi nghiên cứu tổng thể của luận án — câu hỏi lớn hơn từng bài.
- Trình bày tổng quan chung, đủ để đặt cả ba nghiên cứu vào bối cảnh.
- Giải thích logic của chuỗi: vì sao nghiên cứu 2 tiếp nối nghiên cứu 1, nghiên cứu 3 tiếp nối nghiên cứu 2.
- Nêu đóng góp tổng thể.
Điểm 3 là thứ phân biệt một luận án với một tập bài báo. Nếu bạn không giải thích được chuỗi, hãy xem lại việc chọn công trình đưa vào.
Đoạn nối giữa các chương
Một đoạn ngắn ở đầu hoặc cuối mỗi chương, nói kết quả vừa rồi dẫn tới câu hỏi nào tiếp theo. Ít công nhưng làm luận án đọc liền mạch hẳn.
Chương tổng kết
Không phải tóm tắt lại ba chương. Nó phải:
- Tổng hợp kết quả của cả ba để trả lời câu hỏi tổng thể.
- Chỉ ra những điều chỉ thấy được khi nhìn cả ba cùng lúc.
- Nêu hạn chế ở mức toàn luận án, không chỉ ở mức từng nghiên cứu.
- Nêu hướng nghiên cứu tiếp theo.
Thống nhất hoá
- Ký hiệu và thuật ngữ: lập bảng đối chiếu giữa các bài, chọn một bộ, sửa toàn bộ. Nếu quy định về hình thức không cho sửa nội dung bài đã đăng, hãy thêm một mục giải thích sự khác biệt ký hiệu ở đầu luận án.
- Đánh số: bảng, hình, phương trình đánh lại theo chương.
- Danh mục tài liệu tham khảo: gộp thành một danh mục thống nhất, trừ khi quy định yêu cầu để riêng theo chương.
- Định dạng: theo mẫu của cơ sở đào tạo, không theo mẫu của các tạp chí.
Vai trò của bạn trong bài có nhiều tác giả
Với mỗi công trình đưa vào luận án, thường phải nêu rõ đóng góp cụ thể của bạn. Đây là mục hội đồng đọc kỹ. Hãy viết cụ thể — thiết kế nghiên cứu, thu thập dữ liệu, phân tích, viết bản thảo — thay vì mô tả chung chung. Một số cơ sở yêu cầu có xác nhận của đồng tác giả; hãy hỏi trước và xin sớm.
Việc nên làm ngay từ đầu
Nếu bạn dự định theo mô hình này, hãy chọn chuỗi công trình có logic ngay từ khi lập kế hoạch nghiên cứu, thay vì viết ba bài rời rạc rồi tìm cách nối chúng lại. Điều này cũng làm chính chuỗi nghiên cứu của bạn mạch lạc hơn.
Lưu ý: quy chế và yêu cầu nêu trong bài do từng cơ sở đào tạo và từng tạp chí quy định, có thay đổi theo thời gian. Hãy đối chiếu với văn bản hiện hành và hỏi đơn vị có thẩm quyền trước khi ra quyết định.
