Nguyên tắc chung khi gặp nguồn khó
Khi chuẩn trích dẫn bạn dùng không có mẫu cho một loại nguồn, hãy quay lại mục đích của việc trích dẫn: người đọc phải tìm lại được đúng thứ bạn đã dùng và biết ai chịu trách nhiệm về nó.
Từ đó suy ra bốn thành phần cần có: ai tạo ra, tên gọi, thời điểm hoặc phiên bản, và cách truy cập. Ghi đủ bốn thứ đó theo định dạng gần nhất trong chuẩn của bạn thì không sai.
Bộ dữ liệu
Ghi: tác giả hoặc tổ chức tạo lập, tên bộ dữ liệu, phiên bản, năm, nơi lưu trữ, và mã định danh vĩnh viễn nếu có.
Điểm quan trọng: phiên bản. Bộ dữ liệu được cập nhật, và kết quả của bạn gắn với một phiên bản cụ thể. Ghi cả ngày truy cập nếu bộ dữ liệu không có phiên bản rõ ràng.
Nếu bộ dữ liệu có yêu cầu riêng về cách ghi nhận, hãy theo đúng yêu cầu đó — nhiều nơi cung cấp dữ liệu công bố sẵn câu trích dẫn chuẩn.
Phần mềm và thư viện mã
Ghi: tác giả, tên phần mềm, số phiên bản, năm, và nơi truy cập.
Số phiên bản là bắt buộc trong thực tế, vì kết quả có thể khác giữa các phiên bản. Nhiều phần mềm học thuật có bài báo mô tả kèm — khi có, nên trích cả bài báo lẫn phần mềm.
Văn bản quy phạm pháp luật
Ghi đủ để tra ra được: loại văn bản, số hiệu, cơ quan ban hành, ngày ban hành, tên văn bản. Và quan trọng nhất: ghi rõ bản đang có hiệu lực tại thời điểm nào, vì văn bản được sửa đổi, bổ sung, thay thế. Trích một quy định đã hết hiệu lực mà không ghi chú là lỗi làm sai lệch lập luận.
Báo cáo của tổ chức
Ghi: tổ chức, tên báo cáo, năm, nơi xuất bản, và đường dẫn kèm ngày truy cập. Nếu báo cáo có số hiệu hoặc thuộc một loạt ấn phẩm, ghi cả thông tin đó.
Luận văn, luận án
Ghi: tác giả, tên, loại văn bằng, cơ sở đào tạo, năm. Đây là nguồn hợp lệ và nên trích khi bạn thực sự đã đọc nó.
Bản thảo chưa qua bình duyệt
Được trích, nhưng phải ghi rõ đó là bản chưa qua bình duyệt. Người đọc cần biết để đánh giá độ tin cậy. Nếu bài sau đó được đăng chính thức, hãy cập nhật trích dẫn sang bản đã đăng trước khi nộp bản cuối.
Trao đổi cá nhân
Thông tin có được qua trao đổi riêng, phỏng vấn không chính thức, hoặc thảo luận tại hội thảo. Cách xử lý: ghi trong phần thân bài dạng trao đổi cá nhân kèm tên người và thời điểm, và phải xin phép người đó trước. Loại nguồn này không kiểm chứng được nên chỉ dùng khi cần thiết và không dùng để đỡ cho kết luận chính.
Tài liệu nội bộ của tổ chức
Số liệu do một doanh nghiệp hoặc cơ quan cung cấp, không công bố công khai. Ba việc phải làm: xin phép sử dụng bằng văn bản, làm rõ phạm vi được công bố, và ghi rõ trong bài rằng nguồn không công khai để người đọc biết không tra lại được. Nếu đơn vị yêu cầu ẩn danh, ghi theo dạng mô tả loại hình thay vì tên.
Nội dung trên mạng
Ghi: tác giả nếu xác định được, tiêu đề, tổ chức chủ quản, ngày đăng, đường dẫn, ngày truy cập. Với nội dung có thể thay đổi hoặc biến mất, cân nhắc lưu bản chụp qua một dịch vụ lưu trữ trang và trích cả đường dẫn lưu trữ.
Nguồn do công cụ tạo văn bản sinh ra
Đây không phải nguồn học thuật và không trích dẫn như một tài liệu tham khảo. Quan trọng hơn: các công cụ này có thể tạo ra tài liệu tham khảo không tồn tại. Mọi trích dẫn phải được kiểm chứng từ bản gốc. Nếu bạn có dùng công cụ hỗ trợ trong quá trình làm việc, hãy đọc chính sách khai báo của tạp chí và của cơ sở đào tạo.
Khi vẫn không chắc
Hỏi thủ thư chuyên ngành. Đây là việc họ làm hằng ngày và là nguồn hỗ trợ ít được dùng tới nhất trong trường đại học.
Lưu ý: quy chế và yêu cầu nêu trong bài do từng cơ sở đào tạo và từng tạp chí quy định, có thay đổi theo thời gian. Hãy đối chiếu với văn bản hiện hành và hỏi đơn vị có thẩm quyền trước khi ra quyết định.
