Viết cho người ngoài ngành không phải là bỏ bớt độ chính xác. Nó là giải thích cùng nội dung đó bằng ngôn ngữ không đòi hỏi nền tảng chuyên môn.
Hai việc này hay bị nhầm — và bản đơn giản hoá sai còn tệ hơn bản khó đọc.
Ai là người đọc ngoài ngành
- Người trong lĩnh vực rộng nhưng chuyên ngành khác.
- Người làm chính sách hoặc thực hành.
- Hội đồng xét kinh phí gồm nhiều chuyên ngành.
- Phần lớn bài đều có ít nhất một trong ba nhóm này đọc.
Kỹ thuật cơ bản
- Giải thích thuật ngữ ở lần dùng đầu, ngắn gọn trong ngoặc.
- Dùng ví dụ cụ thể trước khi nêu nguyên tắc chung.
- Nêu ý nghĩa của con số, không chỉ nêu con số.
- So sánh với thứ người đọc đã biết.
Đơn giản hoá mà không làm sai
- Bỏ chi tiết được, bỏ điều kiện thì không.
- Nếu kết quả chỉ đúng với một nhóm, phải giữ điều kiện đó.
- Thà nói phức tạp còn hơn nói gọn mà sai.
Ẩn dụ
- Hữu ích để mở đầu, nguy hiểm nếu kéo dài.
- Mọi ẩn dụ đều hỏng ở đâu đó — nói rõ nó hỏng ở đâu.
- Một ẩn dụ tốt cho một bài, không phải năm ẩn dụ chồng nhau.
Kiểm
- Đưa cho một người ngoài ngành đọc.
- Hỏi họ tóm tắt lại bằng lời của họ.
- Chỗ họ tóm tắt sai là chỗ bạn viết chưa rõ, không phải chỗ họ đọc chưa kỹ.
Một điều đáng nhớ
Khi đơn giản hoá, bỏ chi tiết được nhưng đừng bỏ điều kiện.
"Phương pháp này hiệu quả" và "phương pháp này hiệu quả với trẻ dưới sáu tuổi" là hai phát biểu khác nhau — và bản rút gọn sai đó thường là bản được trích dẫn lại trên báo chí.
Câu hỏi thường gặp
Viết cho người ngoài ngành nghĩa là gì?
Giải thích cùng nội dung bằng ngôn ngữ không đòi hỏi nền tảng chuyên môn, không phải bỏ bớt độ chính xác.
Ai là người đọc ngoài ngành?
Người trong lĩnh vực rộng nhưng chuyên ngành khác, người làm chính sách hoặc thực hành, và hội đồng xét kinh phí nhiều chuyên ngành.
Kỹ thuật cơ bản là gì?
Giải thích thuật ngữ ở lần dùng đầu, dùng ví dụ cụ thể trước nguyên tắc chung, nêu ý nghĩa của con số, và so sánh với thứ người đọc đã biết.
Đơn giản hoá mà không làm sai thế nào?
Bỏ chi tiết được nhưng bỏ điều kiện thì không — nếu kết quả chỉ đúng với một nhóm thì phải giữ điều kiện đó.
Dùng ẩn dụ thế nào?
Hữu ích để mở đầu nhưng nguy hiểm nếu kéo dài — mọi ẩn dụ đều hỏng ở đâu đó nên phải nói rõ nó hỏng ở đâu.
